Kısaca Özet: What mı, Which mi?
Temel kural basit: Sınırlı ve bilinen bir seçenek kümesi içinden seçim yaptırıyorsanız which kullanın; seçenek kümesi belirsiz, geniş ya da daha önce tanımlanmamışsa what tercih edin. Bu fark, sorunuzun ne kadar “kısıtlı” bir aralıkta yanıt beklediğini dinleyiciye bildirir.
Örneğin “What is your favorite food?” sorusu, evreni sınırlamaz; herhangi bir yemek olabilir. Buna karşın “Which color do you want, red or blue?” sorusunda seçenekler açıkça belirlidir; kişi sadece kırmızıyla mavi arasında seçim yapar.
- Seçenek belirtilmemiş/sonsuz: what
- Seçenekler görünür/sayılı/önceden belirli: which
- Bağlamla sınırlanan listeler (menü, takvim, ekranda görünen seçenekler): genellikle which
- Tanım, kimlik sorma (geniş anlam): çoğunlukla what
Not: Konuşma ilerledikçe bağlam daralabilir. Başta what diye sorduğunuz bir soruyu, seçenekler masaya gelince which ile sürdürmeniz doğaldır.
What: Geniş Anlam, Belirsiz Küme
What, açıkça sınırlandırılmamış bir evrenden bilgi istediğinizde idealdir. “What is this?”, “What happened?”, “What is your hobby?” gibi sorular, yanıt kümesini daraltmadan bilgi toplar. Özellikle tanım, açıklama veya serbest tercih gereken yerlerde what doğaldır.
“What time…?”, “What kind of…?” gibi kalıplar da sık kullanılır. “What time” belirli bir saat bekler ama saat kümesi konuşma açısından sınırsızdır. “What kind of music do you like?” ise türü sorarak alanı daraltır; fakat dünyadaki müzik türleri sınırsız olduğundan what kullanımı sürer.
Bir başka ipucu: Kimlik bilgileriyle what uyumludur. “What is your name/phone number/email?” gibi sorular sabit bir cevabı hedefler, fakat potansiyel cevaplar sonsuz olduğundan what tercih edilir.
Which: Sınırlı Seçenekler Arasında Seçim
Which, önceden tanımlı veya bağlamca görülebilir bir liste içinden seçim yaptırır. Masada iki kalem varsa “Which pen is yours?”; sunumda iki tarih önerildiyse “Which day works for you?” denir. Bu kullanım, karşı tarafın nereye bakacağını ve nasıl dar bir setten karar vereceğini netleştirir.
“Which of these/which one” yapıları, listedeki belirli öğelere özellikle işaret eder: “Which of these books should I read first?” Soruda çoğu zaman gösterme (this/these) ya da bağlamca bilinen bir katalog (menü, uygulama listesi, seçenek ekranı) vardır.
Teknik seçimlerde de which baskındır: “Which version/which plan/which file?” gibi. Burada konuşan kişi, belirli sürümlerin, planların ya da dosyaların zaten bilindiğini veya görüldüğünü varsayar.
Sık Yapılan Hatalar ve İnce Nüanslar
Yaygın hata: Her durumda what kullanmak. Örneğin menü elinizdeyken “What coffee do you want?” doğal olsa da sunulan seçenekler belirliyse “Which coffee would you like?” daha net ve yönergeleri takip eder. Tersi de mümkün: Seçenek yoksa which yapay durur.
Gün ve tarihlerde ikisi de olabilir. Genel bilgi için “What day is it today?”; sınırlı bir toplantı aralığı konuşuluyorsa “Which day suits you better, Monday or Tuesday?” daha mantıklıdır. Benzer şekilde “What bus goes to the airport?” (herhangi bir otobüs) vs. “Which bus should I take, the X1 or the X2?” (iki seçenek).
Kimlik sorarken which çoğu kez yanlış olur: “Which is your name?” denmez; “What is your name?” kullanılır. Ancak “Which of you is John?” doğru ve doğaldır, çünkü dar bir kişi listesi (odadakiler) vardır.
Konuşma ve Yazmada Doğal Akış: İpuçları + İstisnalar
Pratik kural: Seçenekleri parmağınızla gösterebiliyorsanız which; gösteremiyorsanız çoğu kez what. Sunumlarda slayttaki iki diagram için “Which diagram is clearer?”; açık tartışmada “What diagram would best explain this idea?”
Resmi yazışmalarda netlik tercih edilir. Teklif paketleri listesi gönderildiyse “Which package do you prefer?” deyin. Anketlerdeyse what daha “açık uçlu” yanıt sağlar: “What features do you value most?” Bu seçim, sorudaki ölçüm amacına göre anlamlı veri toplamanıza yardım eder.
İstisna tadında bir nüans: Büyük ama kapalı kümelerde (ör. iPhone modelleri) her ikisi de bağlama göre duyulabilir. Vitrin başındaysanız “Which iPhone do you use?”; gündelik sohbette “What phone do you use?” çok yaygındır.
Karşılaştırmalı Tablo ve Örnekler
Aşağıdaki tablo, farklı bağlamlarda doğru tercih ve mantığını hızlıca görmenizi sağlar. Her satırda bağlam, doğru wh-soru kelimesi, örnek, gerekçe ve kaçınılması gereken kullanım yer alır.
Tabloyu bir “karar haritası” gibi düşünün: Seçenekler görünür/dar ise which; görünmez/geniş ise what. Arada kaldığınızda, “Yanıt kümesi belirli mi?” diye kendinize sorun.
| Bağlam | Doğru Kullanım | Örnek Soru | Gerekçe | Kaçınılması Gereken |
|---|---|---|---|---|
| Favori yemek sorma | what | What is your favorite food? | Yanıt kümesi sınırsız | Which is your favorite food? (listesizse yapay) |
| İki renk arasından seçim | which | Which color do you want, red or blue? | Seçenekler belirli | What color do you want, red or blue? (which daha net) |
| Menü elinizdeyken kahve seçimi | which | Which coffee would you like? | Listelenmiş seçenekler | What coffee would you like? (olur ama daha genel) |
| Bugünün günü | what | What day is it today? | Genel bilgi | Which day is it today? (özel seçim yok) |
| Toplantı için iki gün önerildi | which | Which day works for you, Mon or Tue? | Dar seçim kümesi | What day works for you? (liste verilmişse belirsiz) |
| Telefon numarası sorma | what | What is your phone number? | Kimlik bilgisi | Which is your phone number? |
| Konveyörde valiz seçimi | which | Which bag is yours? | Görünen seçenekler | What bag is yours? (olsa da işaret etme varken zayıf) |
| Tanım sorma | what | What is photosynthesis? | Genel tanım/akılsal | Which is photosynthesis? |
| Öğrenciler arasından kişi | which | Which of these students is Anna? | Belirli grup | What of these students is Anna? |
| Telefon modeli (vitrin başında) | which | Which iPhone do you use? | Modeller listeli | What iPhone do you use? (gündelikte kabul edilebilir) |
What/Which ile Soru Yapıları: Do/Does/Did ve Wh-Questions
What ve which, yardımcı fiillerle (do/does/did) ya da be/have/modal yapılarıyla birlikte kullanılır. Nesneyi soruyorsanız tipik dizilim: Wh-word + auxiliary + subject + verb. Örn: “Which coffee do you prefer?”, “What hobbies does she have?”, “Which book did you buy?” Varlık/özdeşlik sorularında be doğrudan kullanılabilir: “What is your name?”, “Which is your bag?”
Geniş bir soru kurma özeti için şu rehbere göz atın: Question Forms: Do/Does/Did ile Soru Kurma (Wh- Questions dahil). Yardımcı fiil seçimi zamana ve özneye göre değişir: do (I/you/we/they, present), does (he/she/it, present), did (tüm özneler, past). Modal varsa (can, should), do/does/did yerine modal gelir: “Which file should I open?”
Mini Pratik: 5 Hızlı Soru
Aşağıdaki boşlukları what veya which ile doldurun; bazıları bağlama duyarlıdır, ipuçlarına dikkat edin.
- ___ color do you prefer, teal or navy? (iki seçenek verildi)
- ___ is the capital of Canada? (tanım/kimlik)
- ___ of these routes is faster? (harita açık)
- ___ movies do you like to watch? (geniş tercih)
- ___ day works for you — Monday, Wednesday, or Friday? (liste verildi)
Cevap Anahtarı
- Which
- What
- Which
- What
- Which
SSS (FAQ)
Menü varken what kullanmak tamamen yanlış mı?
Yanlış değil ama which genellikle daha yerinde. Menüde seçenekler listeliyse “Which coffee/pasta would you like?” netlik sağlar; what ise daha genel ve açık uçlu kalır.
Gün ve saat sorarken neye göre seçim yapmalıyım?
Genel bilgi: “What time is it?”, “What day is it today?” Sınırlı randevu penceresi: “Which day/time works for you?” Özellikle iki-üç alternatif sunulduysa which tercih edin.
Resmi yazışmalarda hangisi daha uygun?
Belirli teklif/plan listesi paylaştıysanız which kullanın. Açık fikir toplama veya tanım isteme amaçlı sorularda what daha uygundur.
“Which one” ve “Which of” ne zaman gerekir?
Gözle görülen tek tek öğeler için “Which one…?”, gruptan seçim için “Which of these/those…?” Doğal ve kısadır. Belirsiz gruplarda “What kind of…” daha iyi çalışır.
Diyalektsel farklar var mı?
Büyük ölçüde evrensel kural aynı. Gündelik konuşmada what bazen daha yaygın duyulabilir; ancak net, sınırlı seçenekli bağlamlarda which her zaman daha kesindir.